Ślepota nocna, określana również jako zaburzenie widzenia o zmierzchu lub w słabym oświetleniu, jest dolegliwością coraz częściej zgłaszaną przez pacjentów w gabinetach okulistycznych. Osoby dotknięte tym problemem zauważają trudności z widzeniem po zmroku, w półmroku lub podczas nagłej zmiany oświetlenia.
Przyczyny ślepoty nocnej mogą być bardzo różne. Dlatego ustalenie źródła problemu wymaga dokładnej diagnostyki, która obejmuje zarówno wywiad z pacjentem, jak i specjalistyczne badania okulistyczne.
Wpływ korzystania z urządzeń elektronicznych
Jedną z częściej wskazywanych przyczyn pogorszenia widzenia zmierzchowego jest intensywne korzystanie z urządzeń elektronicznych, takich jak telefony komórkowe, tablety czy laptopy. Urządzenia te emitują dużą ilość jasnego światła, które pobudza przede wszystkim czopki siatkówki.
Czopki są fotoreceptorami odpowiedzialnymi głównie za widzenie w dobrym oświetleniu. Natomiast pręciki, które odpowiadają za widzenie w półmroku i ciemności, pozostają przez większość dnia mniej aktywne. W sytuacji, gdy oczy muszą nagle przystosować się do słabszego oświetlenia, ich aktywacja może przebiegać wolniej, co objawia się trudnościami w widzeniu po zmroku.
Znaczenie diety i niedoborów składników odżywczych
Kolejną możliwą przyczyną ślepoty nocnej są nieprawidłowo zbilansowane diety. Brak odpowiednich mikroelementów, witamin oraz składników odżywczych może prowadzić do zaburzeń funkcjonowania narządu wzroku.
Problem może dotyczyć szczególnie osób:
spożywających duże ilości żywności typu fast food,
stosujących restrykcyjne diety,
intensywnie się odchudzających.
Tego typu nawyki żywieniowe mogą prowadzić do niedoborów, które z kolei mogą objawiać się pogorszeniem widzenia w warunkach słabego oświetlenia.
Zaburzenia wchłaniania po operacjach przewodu pokarmowego
Objawy ślepoty zmierzchowej mogą występować również u pacjentów po operacjach przewodu pokarmowego. W takich przypadkach przyczyną problemu mogą być zaburzenia wchłaniania substancji odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu, w tym także narządu wzroku.
Choroby genetyczne siatkówki
Ślepota nocna może być także objawem chorób siatkówki o podłożu genetycznym. Do takich schorzeń należą między innymi:
zwyrodnienie barwnikowe siatkówki,
wrodzona ślepota stacjonarna,
choroideremia.
W takich przypadkach zaburzenia widzenia zmierzchowego mogą być jednym z pierwszych objawów rozwijającej się choroby.
Jak wygląda diagnostyka ślepoty nocnej
Diagnostyka ślepoty nocnej rozpoczyna się od dokładnego wywiadu z pacjentem. Lekarz zbiera informacje dotyczące objawów, stylu życia, sposobu odżywiania oraz ewentualnych chorób współistniejących.
Kolejnym etapem jest badanie oftalmoskopowe dna oka, które pozwala ocenić stan siatkówki oraz innych struktur oka.
W wielu przypadkach pomocne okazują się także badania elektrofizjologiczne, które umożliwiają ocenę funkcjonowania pręcików odpowiedzialnych za widzenie w ciemności.
Badanie ERG w diagnostyce ślepoty zmierzchowej
Jednym z najważniejszych badań elektrofizjologicznych stosowanych w diagnostyce ślepoty nocnej jest ERG, czyli elektroretinogram błyskowy. Badanie to pozwala ocenić globalną funkcję całej siatkówki, w tym również pręcików.
Procedura badania obejmuje kilka etapów. Najpierw źrenice są rozszerzane za pomocą specjalnych kropli. Następnie badanie przeprowadza się w dwóch fazach:
po adaptacji oka do ciemności,
po adaptacji do jasnego światła.
Podczas badania siatkówka jest pobudzana bodźcem świetlnym o odpowiedniej mocy. Odpowiedź siatkówki na ten bodziec jest rejestrowana przez aparaturę do badań elektrofizjologicznych.
Ze względu na konieczność adaptacji oka do różnych warunków oświetlenia badanie jest stosunkowo czasochłonne i trwa zwykle około 40–45 minut.
Przygotowanie pacjenta do badania
Z uwagi na czas trwania oraz specyfikę badania bardzo ważne jest, aby pacjent został wcześniej poinformowany o jego przebiegu. Lekarz kierujący powinien wyjaśnić, jak wygląda procedura oraz ile czasu może ona potrwać. Pozwala to uniknąć niepotrzebnego zaskoczenia lub stresu przed rozpoczęciem badania.
Po wykonaniu badania pacjent zazwyczaj otrzymuje wynik wraz z opisem oraz zaleceniami w ciągu kilku dni.
Dodatkowe badania pomocne w diagnostyce
W diagnostyce ślepoty zmierzchowej pomocne może być również oznaczenie poziomu witaminy A w surowicy krwi. Wynik takiego badania może pomóc ocenić, czy przyczyną zaburzeń widzenia są ewentualne niedobory tej witaminy.
Połączenie dokładnego wywiadu, badań okulistycznych oraz badań laboratoryjnych pozwala w wielu przypadkach ustalić przyczynę ślepoty nocnej i zaplanować dalsze postępowanie diagnostyczne lub terapeutyczne.